Khung khối kiến thức, các chương trình đào tạo về MT

  • Một số nội dung cơ bản về lồng ghép GDBVMT trong trường tiểu học
  • Giáo dục bảo vệ môi trường (GDBVMT) là một nội dung giáo dục quan trọng trong nhà trường tiểu học. Thực hiện Chỉ thị 36 CT/TW của Bộ Chính trị về tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và Quyết định 1363 QĐ - TCg "Đưa các nội dung bảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục quốc dân", trong thời gian qua ngành giáo dục nói chung, giáo dục tiểu học nói riêng đã có nhiều cố gắng nhằm thực hiện hiệu quả nhiệm vụ này.

GDBVMT trong trường tiểu học được tiến hành với nhiều phương thức: thông qua lồng ghép nội dung vào các môn học, các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp (GDNGLL), hoạt động tập thể; thông qua chỉ đạo thực hiện công tác phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi (PCGDTHĐĐT); qua chỉ đạo xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia; xây dựng môi trường học tập bạn hữu trẻ em và thông qua giáo dục quyền và bổn phận của trẻ.

1. GDBVMT thông qua lồng ghép nội dung vào các môn học

Từ năm 2003, việc nghiên cứu lồng ghép nội dung GDBVMT vào các môn học ở bậc tiểu học đã được tiến hành trong khuôn khổ Dự án VIE/98/018. Dự án này đã xây dựng được một số thiết kế mẫu modul GDMT khai thác từ SGK tiểu học. Điều quan trọng là, chương trình tiểu học mới đã được thiết kế, xây dựng trên tinh thần gắn với các nội dung GTMT. Nội dung GDMT được thể hiện ở tất cả cac môn học: Toán, Tiếng Việt, Đạo Đức, Tự nhiên và Xã hội, Nghệ thuật, Thể dục... và gắn vào từng bài cụ thể. Chẳng hạn, chương trình môn Đạo đức ở tiểu học từ lớp 1 đến lớp 5 đều phản ánh các chuẩn mực hành vi đạo đức phù hợp với lứa tuổi trong các mối quan hệ của HS với gia đình, nhà trường, cộng đồng và môi trường tự nhiên. Bài 14 (lớp 1); bài 7, 8 14 (lớp 2); bài 6, 13, 14 (lớp 3); bài 8, 9, 14 (lớp 4) là những bài có liên quan đến GDBVMT. Chương trình môn Tự nhiên và Xã hội ở các lớp 1, 2, 3 chương trình môn Mĩ thuật, Âm nhạc từ lớp 1đến lớp 5 có nhiều bài, nhiều chủ điểm lồng ghép các nội dung về GDMT... Chẳng hạn, ở môn Tiếng Việt, có thể lồng ghép GDMT qua các bài có nội dung về lòng yêu quê hương đất nước, ca ngợi thiên nhiên tươi đẹp; ở môn Mĩ thuật có thể cho HS vẽ tranh về môi trường, vệ sinh môi trường, bảo vệ môi trường; môn Tự nhiên và Xã hội có thể giúp HS hiểu biết về môi trường tự nhiên và xã hội, các nguyên nhân làm ô nhiễm môi trường và các biện pháp bảo vệ môi trường...

Thông qua các bài học được tiến hành với các hình thức tổ chức đa dạng, linh hoạt tại các địa điểm khác nhau (trên lớp, ngoài trời), GV tiểu học có thể đem lại cho HS các thông điệp phong phú về giữ gìn và bảo vệ môi trường, giúp các em lĩnh hội kiến thức về GDBVMT một cách tự nhiên, sinh động và hiệu quả.

2. GDBVMT thông qua lồng ghép nội dung vào các hoạt động GDNGLL và các hoạt động tập thể

Thông qua hoạt động GDNGLL và các hoạt động tập thể, nội dung GDBVMT cho HS hết sức đa dạng và hiệu quả. Với chủ trương xây dựng môi trường sư phạm lành mạnh, trong một không gian "xanh, sạch, đẹp", các trường tiểu học trên cả nước đã dấy lên phong trào thi đua trồng cây, vệ sinh làm sạch đẹp trường lớp. Trường tiểu học trở thành một môi trường trong sạch, an toàn và lành mạnh, giảm hiệu ứng về không gian bê tông hoá đã và đang phát triển mạnh. Thông qua các tiết sinh hoạt dưới cờ đầu tuần, các buổi sinh hoạt lớp, các hoạt động của Đội TNTP Hồ Chí Minh và Nhi đồng Hồ Chí Minh, các hội thi hiểu biết về GDMT được tổ chức hết sức đa dạng với các nội dung và hình thức rất phong phú và phù hợp với lứa tuổi HS tiểu học.

3. GDBVMT qua chỉ đạo thực hiện công tác phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi

Phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi là một nhiệm vụ quan trọng có ý nghĩa to lớn trong việc duy trì, củng cố và không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện ở bậc tiểu học; đồng thời, phát triển hoàn chỉnh hệ thống trường lớp phù hợp với các yêu cầu của bậc học. Cho đến nay, đã có 25 tỉnh đạt chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi.

Một tiêu chuẩn của phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi là tiêu chuẩn về cơ sở vật chất. Để đạt được tiêu chuẩn này, ngành giáo dục địa phương cần có mạng lưới trường lớp phù hợp, tạo điều kiện cho trẻ em đi học thuận lợi; có đủ phòng học, bàn ghế; có thư viện, phòng đồ dùng dạy học và được sử dụng thường xuyên. Đồng thời, các trường tiểu học phải thực hiện quy định về vệ sinh trường tiểu học theo Quyết định số 2165/GD - ĐT của Bộ GD - ĐT; giáo dục HS biết quan tâm, chăm lo, gìn giữ, bảo vệ cơ sở vật chất của nhà trường, xây dựng môi trường nhà trường trong sạch, lành mạnh và an toàn.

4. GDBVMT qua chỉ đạo xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia

Xây dựng và phát triển hệ thống trường tiểu học đạt chuẩn Quốc gia là một chủ trương lớn của ngành, là một giải pháp tổng thể nhằm phát triển hệ thống trường tiểu học một cách bền vững, đáp ứng tích cực nhu cầu học tập, hoạt động và vui chơi của trẻ. HS đến trường không những được học tập, mà còn được tham gia các hoạt động vui chơi trong một môi trường sư phạm lành mạnh, một không gian xanh, sạch, đẹp, an toàn và đủ các điều kiện để phát triển toàn diện.

Để xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn Quốc gia, cùng với các quy định về công tac tổ chức và quản lý, xây dựng đội ngũ GV, các yêu cầu về xây dựng cơ sở vật chất của nhà trường là một tiêu chí mang tính quyết định. Các quy định về cơ sở vật chất nhằm đảm bảo sự phát triển của nhà máy đáp ứng được các yêu cầu mang tính đặc thù của ngành, phù hợp với các tiêu chí của sự phát triển môi trường bền vững.

Cụ thể, các quy định về khuôn viên nhà trường: + Đối với các trường ở thành thị: tối thiểu 6m2/HS; + Đối với các trường ở nông thôn: tối thiểu 10 m2/HS.

- Khuôn viên nhà trường có rào, tường chắn; trường có sân chơi an toàn, có cây xanh che bóng mát; có khu vệ sinh dành riêng cho HS nam, nữ, đảm bảo vệ sinh sạch sẽ.

- Trường có hệ thống phòng học đầy đủ, đảm bảo diện tích, phù hợp với các yêu cầu về môi trường thiết bị dạy và học, phòng học đủ diện tích, bàn ghế đúng quy chuẩn, có đèn chiếu sáng, có quạt, có bảng chống loá; trường bán trú đảm bảo có nơi nghỉ trưa, ăn uống đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm; có thư viện trang bị đầy đủ các loại sách và thiết bị, đồ dùng dạy học; trường có vườn hoa, có thảm cây xanh,...

- Trường có hệ thống nhà chức năng đảm bảo HS được luyện tập, phát triển các khả năng chuyên biệt; trường lớp đẹp, hài hoà trong môi trường phát triển bền vững là điều kiện tối ưu để giáo dục HS ý thức luôn quan tâm, chăm sóc trường lớp, bảo vệ của công. Trên cơ sở đó, hình thành và phát triển những chuẩn mực hành vi ứng xử thân thiện với môi trường.

Đầu tư, xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn Quốc gia là một giải pháp tổng thể, mang tính chiến lược trong việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện ở tiểu học. Đến tháng 6/2005, toàn quốc đã có 3.300 trường tiểu học đạt chuẩn Quốc gia. Đặc biệt, nhiều địa phương có tới 90% trường tiểu học đạt chuẩn Quốc gia, như tỉnh Bắc Ninh, Nam Định... Xây dựng trường chuẩn Quốc gia là một bước phát huy xã hội hoá cao độ - toàn dân chăm lo xây dựng nhà trường, tạo môi trường giáo dục đồng bộ, thuận lợi giữa nhà trường  - gia đình - xã hội, đồng thời, giáo dục HS ý thức tích cực tham gia vào việc xây dựng, chăm sóc, gìn giữ và bảo vệ cảnh quan, môi trường nhà trường. Làm cho trường, lớp luôn sạch đẹp trong một không gian hài hoà giữa con người và thiên nhiên.

5. GDBVMT thông qua xây dựng môi trường học tập bạn hữu trẻ em

Môi trường học tập bạn hữu trẻ em là môi trường trong đó HS được học tập, hoạt động và vui chơi một cách dân chủ, cởi mở, an toàn, sức khoẻ, hoà nhập, hỗ trợ và giáo dục hiệu quả. Môi trường học tập bạn hữu trẻ em được xây dựng trong trường tiểu học bạn hữu trẻ em.

Một trong các đặc điểm cơ bản của trường tiểu học bạn hữu trẻ em là: nơi thực sự bảo đảm quyền trẻ em cho mọi trẻ em trong cộng đồng; cơ sở vật chất nhà trường đầy đủ, đảm bảo HS được chăm sóc chu đáo về sức khoẻ, đảm bảo an toàn, được giáo dục kỹ năng sống thích hợp.

Qua công tác xây dựng môi trường an toàn, vệ sinh trong trường tiểu học bạn hữu trẻ em, có thể giáo dục cho HS thái độ thân thiện và ý thức trách nhiệm đối với việc giữ gìn và bảo vệ môi trường. Nhiệm vụ duy trì, củng cố và không ngừng nâng cao chất lượng toàn diện của nhà trường tiểu học bạn hữu trẻ em không những là nhiệm vụ, trách nhiệm của toàn xã hội, mà còn có sự tham gia tích cực, hiệu quả của HS trong các nhà trường.

6. GDBVMT thông qua giáo dục quyền và bổn phận của trẻ em

Giáo dục quyền và bổn phận của trẻ em là một nội dung giáo dục đã được đưa vào trường tiểu học qua dự án "Tháng giáo dục Quyền và Bổn phận trẻ em", được lồng ghép, tích hợp vào một số môn học. qua giáo dục quyền và bổn phận của trẻ em, giúp HS biết và hiểu các quyền của các em, đồng thời giáo dục các em phải có trách nhiệm và bổn phận đối với cộng đồng, xã hội. Trong đó, có trách nhiệm và bổn phận tham gia chăm sóc, bảo vệ môi trường trong và ngoài nhà trường.

Trên đây là một số nội dung cơ bản nhất có liên quan tới việc lồng ghép GDBVMT trong nhà trường tiểu học. Trên thực tế, việc lồng ghép GDBVMT là một nội dung giáo dục luôn được quan tâm và xuyên suốt trong các nhiệm vụ giáo dục của nhà trường. Làm tốt công tác GDBVMT là một cơ sở quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của bậc tiểu học; đồng thời, là một nội dung thúc đẩy sự đa dạng hoá các loại hình hoạt động giáo dục, giảm sức ép việc học tập trên lớp cho HS.
(Giáo dục, số 121, tháng 9/2005, tr.25 + 26)
Nguồn tin:Lê Tiến Thành - Bộ GD&ĐT